ja_mageia

triplex
Ο συνδυασμός και με το έγχρωμο Doppler προσφέρει επιπλέον χρήσιμα στοιχεία για τον αιμοδυναμικό έλεγχο της εξεταζόμενης περιοχής ή την αγγείωση του εξεταζόμενου οργάνου.
  • Narrow screen resolution
  • Wide screen resolution
  • Decrease font size
  • Default font size
  • Increase font size
Home
ΠΑΘΗΣΕΙΣ του ΗΠΑΤΟΣ, των ΧΟΛΗΦΟΡΩΝ και του ΠΑΓΚΡΕΑΤΟΣ Εκτύπωση E-mail

Εξαιρετικά σημαντική είναι η συμβολή της υπερηχογραφίας στη διάγνωση παθήσεων του ήπατος, των χοληφόρων και του παγκρέατος. Εύκολα, ανώδυνα και με εξαιρετική ακρίβεια ανιχνεύουμε σήμερα υπερηχογραφικά τις διαταραχές της λειτουργίας ή και της δομής τους. Εδώ θα δούμε αδρά την ανατομία και τη λειτουργία αυτών των ευγενών οργάνων του ανώτερου πεπτικού, έτσι ώστε να γίνονται κατανοητά τα υπερηχογραφικά ευρήματα από τις συνήθεις παθήσεις τους.

Το ήπαρ (συκώτι) είναι ο μεγαλύτερος αδένας του σώματος, βρίσκεται στο δεξιό υποχόνδριο, κάτω από το αντίστοιχο ημιδιάφραγμα και ζυγίζει, ανάλογα με την ηλικία, το φύλο αλλά και το σωματότυπο, από 1200 μέχρι 1600 γραμμάρια. Χωρίζεται αδρά, σε τέσσερις λοβούς, τον αριστερό και το δεξιό στο πρόσθιο τμήμα του και τον κερκοφόρο και τον τετράπλευρο στο οπίσθιο τμήμα του. Περίπου 1500ml αίματος περνούν για να επεξεργαστούν από το ηπατικό παρέγχυμα ανά λεπτό. Κύριο αγγείο για την αιμάτωση του ήπατος, είναι η πυλαία φλέβα η οποία συνεισφέρει κατά 80% στην τροφοδοσία του μεταβολισμού και κατά 40% στην οξυγόνωση των ηπατικών κυττάρων. Η οξυγόνωση του ήπατος γίνεται κυρίως από την ηπατική αρτηρία. Το αίμα απάγεται από το ήπαρ με τις τρεις ηπατικές φλέβες (δεξιά, μέση και αριστερή) που εκβάλουν στην κάτω κοίλη φλέβα.

Το ήπαρ είναι το κύριο εργοστάσιο του μεταβολισμού του οργανισμού αφού είναι υπεύθυνο για τη σύνθεση των πρωτεϊνών, το μεταβολισμό των υδατανθράκων και των λιπιδίων, τη σύνθεση της χοληστερόλης και την παραγωγή των τριγλυκεριδίων. Συνθέτει τους παράγοντες πήξης Ι (ινωδογόνο), ΙΙ (προθρομβίνη), V, VII, IX, X, ΧΙ και XIV (πρωτεΐνη C), την αντιπηκτική πρωτεΐνη S καθώς επίσης και την αντιθρομβίνη. Το ηπατικό κύτταρο παράγει ακόμα τη θρομβοποιητίνη, μια ορμόνη που ρυθμίζει την παραγωγή των αιμοπεταλίων από το μυελό των οστών καθώς επίσης και μια πολυπεπτιδική πρωτεϊνική ορμόνη, τον αυξητικό παράγοντα 1 (IGF-1), που έχει σημαντικό ρόλο στη σωματική ανάπτυξη των παιδιών και που συνεχίζει να έχει αναβολική δράση στους ενήλικες.

Το ηπατικό κύτταρο είναι ακόμα υπεύθυνο για την παραγωγή βιοχημικών ουσιών απαραίτητων για την πέψη των τροφών καθώς και για καθαρισμό και την απομάκρυνση επιβλαβών ουσιών. Έτσι το ήπαρ μετατρέπει την αμμωνία σε ουρία, αποδομεί διάφορες ορμόνες, την ινσουλίνη, τοξικές ουσίες και την πλειονότητα των φαρμάκων, ενώ με την γλυκουρονίδωση επεξεργάζεται τη χολερυθρίνη διευκολύνοντας την έκκρισή της με τη χολή. Εκτός από τη μεταβολική επεξεργασία,  το ήπαρ είναι σημαντικό για τον οργανισμό και για την αποθήκευση πολλών ουσιών, βιταμινών και μετάλλων. Έτσι το ήπαρ αποθηκεύει τη γλυκόζη σαν γλυκογόνο, τις βιταμίνες A, D, B12, το σίδηρο (Fe), τον χαλκό (Cu) κ.ά. Ακόμα το ήπαρ συμμετέχει στη ρύθμιση της αρτηριακής πίεσης μέσω του αγγειοτενσινογόνου που παράγει ενώ έχει ρόλο και στο ανοσοποιητικό σύστημα.

Προϊόν της ηπατικής λειτουργίας είναι και το υγρό της χολής. Αυτό είναι ένα πρασινωπό υγρό που περιέχει νερό, ηλεκτρολύτες, χολικά οξέα, χοληστερόλη, φωσφολιπίδια, λεκιθίνη και χολερυθρίνη και χρησιμεύει κυρίως στην πέψη των λιπών, των λιποδιαλυτών βιταμινών αλλά και στην αποβολή της χοληστερόλης. Φυσιολογικά τα ηπατικά κύτταρα εκκρίνουν καθημερινά, ανάλογα με τη διατροφή, 250 μέχρι 1100ml χολής (συνήθως 500-600ml/24h). Η μεταφορά του υγρού της χολής, που παράγεται στα ηπατικά κύτταρα, γίνεται με το χοληφόρο δένδρο που αποτελείται από τα ενδοηπατικά και τα εξωηπατικά χοληφόρα. Τα ενδοηπατικά χοληφόρα αποτελούνται από τα τριχοειδικά χοληφόρα και τους περιλόβιους και μεσολόβιους χοληφόρους πόρους. Λαμβάνουν την παραγόμενη, από τα ηπατικά κύτταρα, χολή και την αποδίδουν στο εξωηπατικό δίκτυο. Η εξωηπατική μοίρα των χοληφόρων σχηματίζεται από τη συμβολή των ενδοηπατικών χοληφόρων αγγείων και καταλήγει στους ηπατικούς πόρους (δεξιό και αριστερό) και τελικά στον κοινό ηπατικό πόρο. Συνήθως λίγο μετά την ‘έξοδό’ του από την πύλη του ήπατος, ο κοινός ηπατικός συμβάλει με τον κυστικό πόρο και σχηματίζουν το χοληδόχο πόρο. Η πύλη (hilum ή porta hepatis)είναι το κεντρικό τμήμα του ήπατος από όπου εισέρχονται η πυλαία φλέβα και η ηπατική αρτηρία και εξέρχεται ο κοινός ηπατικός πόρος. Συνολικά το εξωηπατικό χοληφόρο δίκτυο αποτελείται από το δεξιό και τον αριστερό ηπατικό πόρο, τον κοινό ηπατικό, το χοληδόχο πόρο και τη χοληδόχο κύστη.

Η χοληδόχος κύστη είναι ένα ‘σακουλάκι’ συνήθως με σχήμα αχλαδιού, με χωρητικότητα περίπου 30-50ml, που βρίσκεται στην κάτω επιφάνεια του ήπατος ανάμεσα στο δεξιό και τον αριστερό λοβό και συνδέεται σχετικά χαλαρά στην κοίτη της με το ήπαρ. Στη χοληδόχο κύστη διακρίνουμε τον πυθμένα, το σώμα, τον αυχένα και τον κυστικό πόρο. Μεταξύ του αυχένα και του κυστικού πόρου σχηματίζεται συχνά μια ελαφρά διάταση, που αποτελεί το θύλακο ή εκκόλπωμα του Hartman. Υπάρχουν αρκετές παραλλαγές της πορείας του κυστικού πόρου. Έτσι σπάνια περιγράφεται εκβολή του κυστικού στο δεξιό ηπατικό πόρο ή και ανυπαρξία του κυστικού πόρου. Τότε ο θύλακος του Hartman συνδέεται άμεσα με το χοληδόχο πόρο. Άλλη σπάνια παραλλαγή είναι ένας πολύ μακρύς κυστικός πόρος που βαίνει παράλληλα, χαλαρά συνδεδεμένος με ινώδη συνδετικό ιστό, με το χοληδόχο πόρο σχεδόν μέχρι τη συμβολή του με το μείζονα παγκρεατικό πόρο. Άλλες σπάνιες θέσεις εκβολής του κυστικού πόρου είναι στο πρόσθιο ή στο οπίσθιο τμήμα του χοληδόχου πόρου. Η κύστη τροφοδοτείται από την κυστική αρτηρία. Το υγρό της χολής μετά την παραγωγή του στο ηπατικό παρέγχυμα, φθάνει, μέσω του κυστικού πόρου, στη χοληδόχο κύστη και εκεί αποθηκεύεται προσωρινά. Στη διάρκεια της αποθήκευσής του στη χοληδόχο κύστη, το υγρό της χολής συμπυκνώνεται περίπου 10 φορές, κυρίως με την απορρόφηση ύδατος και ηλεκτρολυτών (Na+ και K+). Ο βλεννογόνος της χοληδόχου κύστης έχει τη μεγαλύτερη απορροφητική ικανότητα ανά μονάδα επιφανείας από κάθε άλλο όργανο ή ιστό του σώματος. Αυτή η ταχύτατη απορρόφηση του ύδατος και των ηλεκτρολυτών από το υγρό της χολής, εμποδίζει την αύξηση της πίεσης στο χοληφόρο δένδρο. Για να προστατεύεται η χοληδόχος κύστη από την ισχυρή δράση του υγρού της χολής ο βλεννογόνος της εκκρίνει περίπου 20ml την ημέρα πυκνόρρευστη άχρωμη βλέννα. Μετά το γεύμα, στη διαδικασία της πέψης και λόγω της παρουσίας λίπους στο δωδεκαδάκτυλο, με την έκκριση από εντερικά κύτταρα της χολοκυστοκινίνης (CCK) ή παγκρεατοζυμίνης, η χοληδόχος κύστη συσπάται και το υγρό της χολής, περνώντας από τον κυστικό και το χοληδόχο πόρο, φθάνει στη 2η μοίρα του δωδεκαδακτύλου. Το σημείο της εκβολής του χοληδόχου πόρου στο δωδεκαδάκτυλο περιβάλλεται από το σφιγκτήρα του Oddi και σχηματίζει μια θηλή, το φύμα του Vater. Μισή ώρα περίπου μετά από τη λήψη λιπαρού γεύματος, ταυτόχρονα με τη σύσπαση της χοληδόχου κύστης, η χολοκυστοκινίνη (CKK) χαλαρώνει και το σφιγκτήρα του Oddi. Λίγο πριν την εκβολή του χοληδόχου πόρου στο φύμα του Vater, αυτός συνδέεται με το μείζονα παγκρεατικό πόρο (πόρος του Wirsung) σχηματίζοντας τη λήκυθο του χοληδόχου πόρου και έτσι το υγρό της χολής και το παγκρεατικό υγρό, με τα άλατα και τα ένζυμα που περιέχουν, περνούν μαζί στον αυλό του δωδεκαδακτύλου και βοηθούν στη διάσπαση των λιπών και στην πέψη των τροφών.

Το πάγκρεας είναι ένας μικτός, επιμήκης αδένας, με ενδοκρινή και εξωκρινή μοίρα, που βρίσκεται στον οπισθοπεριτοναϊκό χώρο και εκτείνεται από το δωδεκαδάκτυλο μέχρι τις πύλες του σπλήνα. Ανατομικά διακρίνουμε την κεφαλή, τον αυχένα, το σώμα και την ουρά του παγκρέατος. Η κεφαλή βρίσκεται μέσα στην αγκύλη που σχηματίζει η πρώτη μοίρα του εντέρου, το δωδεκαδάκτυλο. Το πάγκρεας είναι υπεύθυνο αφ’ ενός για τη ρύθμιση του σακχάρου του αίματος με την ινσουλίνη που εκκρίνει μαζί με την γλυκαγόνη και τη σωματοστατίνη στα νησίδια του Langerhans και αφ’ ετέρου για την πέψη των τροφών κυρίως με τα ένζυμα που εκκρίνει, μέσω του μείζονος παγκρεατικού πόρου (πόρος του Wirsung) στο κατώτερο τμήμα του χοληδόχου πόρου πριν το σφιγκτήρα του Oddi, αλλά και του επικουρικού ή δευτερεύοντα παγκρεατικού πόρου (πόρος του Santorini), λίγο ψηλότερα από το φύμα του Vater, στο δωδεκαδάκτυλο. Περίπου 1500ml άχρωμου, διαυγούς, πλούσιου σε πρωτεΐνες και διττανθρακικά, αλκαλικού υγρού εκκρίνονται καθημερινά από την εξωκρινή μοίρα του παγκρέατος για τις ανάγκες της πέψης.

Παθήσεις του ήπατος

Όπως είναι κατανοητό το ήπαρ είναι άρρηκτα συνδεδεμένο με την ύπαρξη της ζωής. Επειδή έχει πολυδιάστατο ρόλο είναι ευπρόσβλητο από πολλές παθήσεις. Έχει όμως και τη μοναδική ικανότητα να αναγεννάται γρήγορα κάτι που επιτρέπει την ίασή του από πολλά νοσήματα. Οι παθήσεις που συνήθως προσβάλουν το ηπατικό παρέγχυμα είναι λοιμώδεις (ηπατίτιδες Α, B, C, E), καλοήθη ή κακοήθη νεοπλάσματα, χημικές (αλκοόλ, φάρμακα…), εκφυλιστικές με εναπόθεση λίπους, κίρρωση, χολόσταση κ.ά. Η κίρρωση του ήπατος είναι διαταραχή της αρχιτεκτονικής του που χαρακτηρίζεται από διάχυτη ίνωση του παρεγχύματός του με διάσπαρτους αναγεννητικούς όζους. Μια άλλη ενδιαφέρουσα εικόνα του ηπατικού παρεγχύματος που αφορά μεγάλο μέρος του πληθυσμού είναι η λιπώδης διήθησή του. Λόγω του σύγχρονου τρόπου ζωής που χαρακτηρίζεται από την ελαττωμένη φυσική δραστηριότητα, αυτή η φαινομενικά αθώα εικόνα του ηπατικού παρεγχύματος χαρακτηρίζεται σήμερα σαν μια ύπουλη ηπατοπάθεια και περιγράφεται σαν μη αλκοολική λιπώδης νόσος του ήπατος (NAFLD). Ανιχνεύεται με υπερηχογραφικό έλεγχο του ήπατος και η συχνότητα που απαντάται στο γενικό πληθυσμό είναι από 15% μέχρι 25% ενώ  φθάνει στο 50% μέχρι 90% στα παχύσαρκα άτομα. Στα αρχικά στάδια και σε ένα μεγάλο μέρος των πασχόντων κυρίως είναι ασυμπτωματική. Επειδή όμως η κατάσταση μπορεί να επιδεινωθεί και να εξελιχθεί ακόμα και σε κίρρωση και ηπατική ανεπάρκεια, θα πρέπει να αντιμετωπίζεται με απώλεια βάρους, έλεγχο του πιθανού σακχαρώδους διαβήτη και κυρίως με αυξημένη άσκηση. Αν η εικόνα επιμένει τότε ο ειδικός ηπατολόγος έχει το λόγο.

Παθήσεις των χοληφόρων

Από τις παθήσεις των χοληφόρων συχνότερη είναι η χολολιθίαση. Σε τυχαίο δείγμα, ανάλογα και το φύλο και την ηλικία, αδρά το 10% μέχρι το 30% του πληθυσμού εμφανίζει χολολιθίαση. Στην ηλικία των 40 ετών ένα ποσοστό 10% του πληθυσμού ανεξάρτητα από το φύλο έχει χολολίθους. Στην ίδια ηλικία οι γυναίκες εμφανίζουν χολολιθίαση πολύ συχνότερα από τους άνδρες (3:1 μέχρι 4:1), ενώ σε ηλικίες μεγαλύτερες των 65 ετών το 25% του πληθυσμού ανεξάρτητα από το φύλο έχουν χολολίθους. Επίσης η χολολιθίαση σχετίζεται άμεσα και με τη φυλή. Οι Maasai της Kenya και της βόρειας Tanzania δεν εμφανίζουν ποτέ χολολιθίαση ενώ στη φυλή των Ινδιάνων Pima η χολολιθίαση φθάνει στο 70% των γυναικών μέχρι 30 ετών και επίσης στο 70% των ανδρών μέχρι 60 ετών. Παράγοντες που συμβάλλουν στην δημιουργία των χολολίθων είναι ακόμα η κληρονομικότητα, η παχυσαρκία αλλά και η απότομη απώλεια βάρους, η χρήση αντισυλληπτικών, η παρατεταμένη παρεντερική διατροφή καθώς και το γαστρικό by-pass.

Οι χολόλιθοι σχηματίζονται από τα συστατικά του υγρού της χολής. Τα δομικά στοιχεία που τους αποτελούν είναι κυρίως η χοληστερόλη, οι χολοχρωστικές και το ασβέστιο αλλά και λευκώματα, υδατάνθρακες, νεκρά κύτταρα, φωσφορικά και ανθρακικά άλατα. Έτσι στο 75-85% περίπου, οι χολόλιθοι σχηματίζονται κυρίως από χοληστερόλη ενώ  σε ένα ποσοστό 15-25% των χολολιθιάσεων το κύριο δομικό συστατικό των χολολίθων δεν είναι η χοληστερόλη αλλά οι χολοχρωστικές. Ανάλογα με την περιεκτικότητα σε χοληστερόλη, συνήθως οι χολόλιθοι διακρίνονται σε μικτούς (70-75%) και σε χοληστερινικούς (5-15%). Στον πρώτο τύπο χολολίθων η χοληστερόλη είναι κατά 50% το κύριο δομικό συστατικό ενώ στο δεύτερο κατά 97-100%.

Μια άλλη δυνητικά παθολογική κατάσταση στα χοληφόρα είναι η συγκέντρωση λάσπης (sludge) στη χοληδόχο κύστη. Όταν υπάρχει ελάττωση της κινητικότητας της κύστης ή αυξάνονται τα επίπεδα της χοληστερόλης είναι πιθανή η δημιουργία πιο ‘πυκνής’ χολής στη χοληδόχο κύστη που δίδει χαρακτηριστική υπερηχογραφική εικόνα λάσπης, συνήθως χωρίς ιδιαίτερα συμπτώματα. Η λάσπη είναι το παχύρευστο βλεννώδες υλικό που περιέχει χοληστερινικούς κρυστάλλους, χολερυθρινικό ασβέστιο και κρυστάλλους χοληστερόλης-λεκιθίνης.  Χαρακτηριστικό παράδειγμα για μια τέτοια δημιουργία λάσπης και ενδεχομένως και χολολιθίασης, είναι η εγκυμοσύνη. Τότε κυρίως λόγω των αυξημένων επιπέδων των οιστρογόνων προάγεται η αύξηση της χοληστερόλης και η κατάσταση επιδεινώνεται από τη διαταραχή στη σύνθεση των χολικών αλάτων αλλά και από τη μείωση της κινητικότητας της χοληδόχου κύστης από τη δράση της προγεστερόνης. Αυτή η εικόνα όμως μετά τον τοκετό συνήθως αλλάζει, αφού παρατηρείται εξαφάνιση της λάσπης ακόμα και των χολολίθων σε ποσοστά 60% και 30% αντίστοιχα. Ένας από τους λόγους αυτής της βελτίωσης είναι η αλλαγή που επέρχεται, μετά τον τοκετό, στον κορεσμό σε χοληστερόλη του υγρού της χολής. Έτσι η θέση ότι η λάσπη αποτελεί πρώιμο εύρημα για μια χολολιθίαση δεν είναι σωστή αφού αυτή μπορεί να είναι απλά παροδικό φαινόμενο, όπως στην κύηση ή σε παρατεταμένη νηστεία.

Α. Σχηματισμός χολολίθων από χοληστερόλη.

Η συμπύκνωση του υγρού της χολής στη χοληδόχο κύστη φυσιολογικά προκαλεί μεταβολές στην πυκνότητα των στοιχείων του. Έτσι μετά την απορρόφηση του ύδατος και των ηλεκτρολυτών, έχουμε δεκαπλασιασμό της πυκνότητας στο υγρό της χολής των χολικών αλάτων, των φωσφολιπιδίων και της χοληστερόλης. Η σταθερότητα της αναλογίας αυτών των συστατικών επιτρέπει τη διατήρηση της διαλυτότητας της χοληστερόλης. Η μεταβολή αυτής της αναλογίας, είτε λόγω συνολικά αυξημένης παραγωγής χοληστερόλης είτε λόγω της ελάττωσης της παραγωγής των χολικών αλάτων, εμποδίζει τη διαλυτότητα της χοληστερόλης και αυξάνει τις πιθανότητες για το σχηματισμό χολολίθων. Επίσης η παρατεταμένη παραμονή του υγρού της χολής στη χοληδόχο κύστη λόγω της υπερσυμπύκνωσής του από την αυξημένη απορρόφηση του ύδατος και των ηλεκτρολυτών, διαταράσσει τη διαλυτότητα της χοληστερόλης και προδιαθέτει στο σχηματισμό χολολίθων.

Β. Σχηματισμός χολολίθων από χολοχρωστικές.

Βασική προϋπόθεση για το σχηματισμό τους αποτελεί ο υπερκορεσμός του υγρού της χολής σε έμμεση χολερυθρίνη που είναι αδιάλυτη στο νερό. Συνήθως η έμμεση χολερυθρίνη συνδέεται με το ασβέστιο και η ‘κατακρήμνιση’ του σχηματιζόμενου χολερυθρινικού ασβεστίου σαν ίζημα στην χοληδόχο κύστη οδηγεί στο σχηματισμό χολολίθου. Παράγοντες που ευνοούν το σχηματισμό χολολίθων από χολοχρωστικές είναι αυτοί που ευνοούν την αύξηση της έμμεσης χολερυθρίνης. Έτσι η αιμόλυση, η κίρρωση του ήπατος, η στάση στα χοληφόρα και η παρουσία στη χολή μικροβίων που παράγουν β-γλυκουρονιδάση (το ένζυμο που υδρολύει την υδατοδιαλυτή άμεση χολερυθρίνη και την μετατρέπει σε έμμεση χολερυθρίνη) ευνοούν τη δημιουργία χολολίθων από χολοχρωστικές.

Κλινικές μορφές χολολιθίασης

Πολλές φορές στους προληπτικούς υπερηχογραφικούς ελέγχους ατόμων που δεν αναφέρουν ενοχλήματα ή δεν έχουν κλινικά σημεία εντοπίζονται χολόλιθοι. Αυτή η  ασυμπτωματική χολολιθίαση, ανάλογα βέβαια με την ηλικία και τη γενική φυσική κατάσταση ή συνυπάρχοντα ιατρικά προβλήματα, συνήθως απαιτεί απλή παρακολούθηση αφού μόνο στο 10-20% θα εκδηλωθούν συμπτώματα μέσα σε 15 χρόνια από την αρχική διάγνωση. Όταν όμως ανευρεθεί χολολιθίαση κατά τον έλεγχο των σπλάγχνων στη διάρκεια ενδοκοιλιακής εγχείρησης για άλλο λόγο, τότε θα πρέπει να εκτελείται χολοκυστεκτομή. Όταν υπάρχουν συμπτώματα με έντονο πόνο στο δεξιό υποχόνδριο που αντανακλά στο επιγάστριο, στο δεξιό ώμο και την ωμοπλάτη με συνοδά συμπτώματα τη ναυτία και τον έμετο αυτά θα πρέπει να αποδοθούν σε παροδική ή και μερικές φορές πλήρη απόφραξη του κυστικού πόρου, χαρακτηρίζονται σαν κολικός του ήπατος ή κολικός των χοληφόρων και στον υπερηχογραφικό έλεγχο που ακολουθεί διαπιστώνεται χολολιθίαση. Αν η απόφραξη του κυστικού πόρου είναι πλήρης και επιμένει τότε αναπτύσσεται φλεγμονή (χολοκυστίτιδα) και υπερηχογραφικά μπορεί να αποκαλυφθεί ακόμα και ύδρωπας ή βλεννοκήλη της χοληδόχου κύστης. Όλοι οι χολόλιθοι σχηματίζονται στη χοληδόχο κύστη και μόνο σε σπάνιες περιπτώσεις σχηματίζονται χολόλιθοι στο χοληδόχο πόρο. Η συχνότητα της χοληδοχολιθίασης σε ασθενείς με χολολιθίαση είναι περίπου 12% και γίνεται συχνότερη με την πάροδο της ηλικίας. Οι λίθοι στο χοληδόχο πόρο μπορεί να είναι μονήρεις ή και πολλαπλοί. Μικροί χολόλιθοι από το χοληδόχο πόρο μπορούν να περάσουν ασυμπτωματικά από το φύμα του Vater στο δωδεκαδάκτυλο. Τις περισσότερες φορές όμως, λόγω της σχετικά λεπτής ανατομικής, αυτή η διέλευση δεν ολοκληρώνεται και οδηγεί σε απόφραξη και ίκτερο, φλεγμονή των χολαγγείων, με κυριότερο πρόβλημα τον ερεθισμό της κεφαλής του παγκρέατος και συνοδό παγκρεατίτιδα.

Ένα σχετικά συχνό, περίπου στο 1-5% του ενηλίκου, κυρίως ανδρικού πληθυσμού, τυχαίο, υπερηχογραφικό εύρημα είναι οι πολυποειδείς παθήσεις του τοιχώματος της χοληδόχου κύστης. Αυτοί οι μικροί, συνήθως καλοήθεις (κατά 95%) μισχωτοί πολύποδες εδράζονται κυρίως στην πλευρά της κοίτης. Ένα γενικά αποδεκτό υπερηχογραφικό κριτήριο για την περαιτέρω (χειρουργική ή μη) αντιμετώπιση των πολυπόδων είναι το μέγεθός τους. Σύμφωνα με τα διεθνή δεδομένα, πολύποδες στη χοληδόχο κύστη με διάμετρο μεγαλύτερη από 10mm σε άτομα ηλικίας μεγαλύτερης των 50 ετών με ή και χωρίς συνοδό ασυμπτωματική χολολιθίαση θα πρέπει να αντιμετωπίζονται με χολοκυστεκτομή, ενώ οι μικρότεροι πολύποδες θα πρέπει να παρακολουθούνται. Γενικά αν ένας πολύποδας μεγαλώνει περισσότερο από 10mm το χρόνο, τότε θα πρέπει να αντιμετωπίζεται χειρουργικά. Εκτός από το μέγεθος, ο αριθμός των πολυπόδων, η συνύπαρξη χολολίθων, η εναπόθεση ασβεστίου στο τοίχωμα της χοληδόχου κύστης αλλά και η ηλικία, ο σακχαρώδης διαβήτης, η παχυσαρκία, ο υπερθυρεοειδισμός, η λήψη φαρμάκων, το κάπνισμα κ.ά. είναι παράγοντες που θα πρέπει να συνεκτιμώνται στην απόφαση για απλή παρακολούθηση των πολυπόδων ή για χολοκυστεκτομή.

Παθήσεις του παγκρέατος

Οι παθήσεις του παγκρέατος που ανιχνεύονται και υπερηχογραφικά, διακρίνονται σε συγγενείς ανωμαλίες (δακτυλιοειδές πάγκρεας, ανωμαλίες στην πορεία κυρίως του χοληδόχου αλλά και του παγκρεατικού πόρου, έκτοπο πάγκρεας), φλεγμονές και όγκους (καλοήθεις ή κακοήθεις) του οργάνου.

Οι φλεγμονώδεις παθήσεις του παγκρέατος αφορούν την οξεία και την χρόνια παγκρεατίτιδα. Η οξεία παγκρεατίτιδα είναι φλεγμονή του οργάνου που προκαλείται από την ενδοπαρεγχυματική ενεργοποίηση των πεπτικών ενζύμων του παγκρέατος. Παρά την πιθανότητα υποτροπής, μετά την ίασή της δεν αφήνει λειτουργικές ή μορφολογικές ανωμαλίες. Υπερηχογραφικά ανιχνεύεται από το οίδημα αλλά και τις περιοχές νέκρωσης του οργάνου. Η χρόνια παγκρεατίτιδα χαρακτηρίζεται από άτυπα, επαναλαμβανόμενα κοιλιακά άλγη με πιθανά υπερηχογραφικά ευρήματα λόγω της σκλήρυνσης του οργάνου, τη διάταση του παγκρεατικού πόρου, τους ενδοπαγκρεατικούς λίθους ή και από την παρουσία ψευδοκύστης.

Οι κυστικοί όγκοι του παγκρέατος είναι συνήθως ασυμπτωματικοί και σχετικά σπάνιοι, ανιχνεύονται όμως και με το υπερηχογράφημα. Ο πιο συχνός καλοήθης όγκος του παγκρέατος είναι το κυσταδένωμα που μπορεί όμως να εξαλλαγεί σε κυσταδενοσάρκωμα. Άλλοι κυστικοί όγκοι είναι το βλεννώδες κυσταδένωμα, η ψευδοκύστη, ο θηλώδης, ο ενδοκρινικός κυστικός όγκος κ.ά.

Οι κακοήθεις όγκοι του οργάνου ταξινομούνται με βάση την προέλευσή τους. Συχνότεροι είναι οι όγκοι από το επιθήλιο των πόρων, αλλά υπάρχουν ακόμη όγκοι από τα νησίδια του Langerhans καθώς και από μη επιθηλιακά κύτταρα. Ο καρκίνος της κεφαλής του παγκρέατος είναι ύπουλος, εξαιρετικά επιθετικός καρκίνος που δεν προειδοποιεί και εμφανίζεται με συχνότητα 9,2 περιπτώσεις ανά 100.000 κατοίκους. Είναι δε ο δεύτερος σε συχνότητα καρκίνος του γαστρεντερικού, μετά τον καρκίνο του παχέος εντέρου. Αιτιολογικοί παράγοντες θεωρούνται το κάπνισμα, το οινόπνευμα, η βαριά κατανάλωση καφέ, η πλούσια σε λιπαρά και πτωχή σε λαχανικά διατροφή, ο σακχαρώδης διαβήτης, η χρόνια παγκρεατίτιδα, διάφορα κληρονομικά ογκογονίδια κ.ά.  Η έγκαιρη διάγνωση με το συνδυασμό των απεικονιστικών αλλά και των βιοχημικών μεθόδων, είναι αποφασιστικής σημασίας για την επιβίωση του ασθενή. Υπερηχογραφικά η παρουσία, κυρίως στην κεφαλή, μορφώματος με μικρότερη ηχογένεια από το υπόλοιπο παρέγχυμα με συνοδό διάταση του παγκρεατικού πόρου και των εξωηπατικών χοληφόρων ενισχύει την εκτίμηση για τη διάγνωση του καρκίνου του παγκρέατος. Η διάγνωση επιβεβαιώνεται με αξονική τομογραφία (CT).

 

© ΓΙΑΝΝΗΣ ΜΠΙΡΗΣ

ΓΕΝ. ΧΕΙΡΟΥΡΓΟΣ

 

 

 

 

31 ΜΑΪΟΥ 2014 World No Tobacco Day


25 χρόνια υπέρηχος. Σας ευχαριστούμε και ...συνεχίζουμε

 

υπερηχογράφημα μαστού συμβολή στην πρόληψη

είμαστε εδώ...

4D imaging

το κανάλι μας στο youtube